ภ.พ.36 คืออะไร? ทำความเข้าใจ VAT พร้อมวิธียื่นให้ถูกต้อง

ทุกวันนี้องค์กรไทยจำนวนมากมีรายจ่ายที่ต้องส่งเงินออกไปต่างประเทศเป็นเรื่องปกติ ไม่ว่าจะเป็นค่าโฆษณาบน Google หรือ Facebook ค่าบริการซอฟต์แวร์แบบ subscription หรือค่าที่ปรึกษาจากบริษัทต่างชาติ พอรายการเหล่านี้มากขึ้น ฝ่ายบัญชีก็เริ่มเจอคำถามเดียวกันว่าต้องยื่น ภ.พ.36 หรือไม่ และหลายคนยังสับสนกับ ภ.พ.30 เพราะเป็นภาษีมูลค่าเพิ่มเหมือนกัน แต่จริง ๆ แล้วเป็นคนละหน้าที่ บทความนี้จะพาไปเข้าใจตั้งแต่ ภ.พ.36 คืออะไร ใครมีหน้าที่ต้องยื่น ยื่นอย่างไรให้ถูกต้อง บันทึกบัญชีอย่างไร และภาษีที่นำส่งนำไปใช้เป็นภาษีซื้อได้แค่ไหน

ภ.พ.36 คืออะไร

ภ.พ.36 คือแบบนำส่งภาษีมูลค่าเพิ่ม สำหรับกรณีที่ผู้จ่ายเงินในประเทศไทยมีหน้าที่นำส่ง VAT แทนผู้ประกอบการที่อยู่ต่างประเทศ พูดง่าย ๆ คือเมื่อธุรกิจไทยจ่ายค่าสินค้าหรือบริการให้กับผู้ขายต่างประเทศที่ไม่ได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มในไทย ผู้จ่ายเงินจะกลายเป็นคนนำส่งภาษีแทนตามหลักการที่เรียกว่าการนำส่งภาษีแทน หรือ reverse charge

ทำไมถึงต้องมี ภ.พ.36

หลักการของภาษีมูลค่าเพิ่มคือ เมื่อมีการใช้สินค้าหรือบริการในประเทศไทยก็ควรมีภาษีมูลค่าเพิ่มเกิดขึ้น แม้ผู้ขายจะอยู่ต่างประเทศและไม่ได้จดทะเบียนในไทยก็ตาม ภ.พ.36 จึงเข้ามาปิดช่องตรงนี้ เพื่อไม่ให้บริการหรือสินค้าจากต่างประเทศได้เปรียบผู้ประกอบการไทยที่ต้องเสีย VAT อยู่แล้ว

ภ.พ.36 ต่างจากภาษีมูลค่าเพิ่มปกติอย่างไร

ในกรณี VAT ปกติ ผู้ขายในไทยเป็นคนเก็บภาษีจากลูกค้าแล้วนำส่ง แต่ในกรณี ภ.พ.36 ผู้ขายอยู่ต่างประเทศและเก็บภาษีแทนไม่ได้ กฎหมายจึงกำหนดให้ผู้จ่ายเงินในไทยเป็นคนคำนวณและนำส่งภาษีแทน หากอยากเข้าใจภาพรวมของภาษีมูลค่าเพิ่มให้ชัดขึ้น อ่านเพิ่มได้ที่บทความเรื่องภาษีมูลค่าเพิ่ม

ใครมีหน้าที่ต้องยื่น ภ.พ.36 บ้าง

วิธีที่ง่ายที่สุดในการเช็กว่าองค์กรของคุณเข้าข่ายหรือไม่ คือดูว่ามีการจ่ายเงินไปต่างประเทศเพื่อแลกกับสินค้าหรือบริการที่ถูกใช้ในไทยหรือเปล่า โดยกลุ่มที่พบบ่อยมีดังนี้

จ่ายค่าบริการให้ผู้ประกอบการต่างประเทศที่ให้บริการในไทย

กลุ่มนี้พบมากที่สุด เช่น ค่าโฆษณาออนไลน์กับแพลตฟอร์มต่างประเทศอย่าง Google และ Facebook ค่าซอฟต์แวร์หรือบริการคลาวด์แบบ subscription และค่าที่ปรึกษาจากบริษัทต่างชาติ รายการเหล่านี้ผู้ให้บริการอยู่ต่างประเทศ แต่ผลของบริการเกิดขึ้นกับธุรกิจในไทย จึงเข้าข่ายต้องนำส่ง VAT

ผู้ซื้อสินค้าหรือรับโอนสิทธิบางประเภทตามที่กฎหมายกำหนด

นอกจากค่าบริการแล้ว การซื้อสินค้าหรือรับโอนสิทธิบางกรณีจากต่างประเทศก็อาจเข้าเงื่อนไขที่ต้องนำส่งภาษีด้วย ขึ้นอยู่กับลักษณะของรายการ องค์กรจึงควรตรวจสอบเป็นรายกรณี

กรณีที่มักถูกมองข้ามในองค์กรขนาดใหญ่

สำหรับองค์กรที่มีหลายแผนกหรือหลายบริษัทในเครือ รายจ่ายต่างประเทศมักกระจายอยู่หลายที่ เช่น ทีมการตลาดซื้อโฆษณาเอง ทีมไอทีจ่ายค่าซอฟต์แวร์เอง ทำให้บางรายการตกหล่นไม่ได้นำมายื่น ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงที่สะสมเป็นภาระภายหลังได้ ตารางด้านล่างช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้น

(หมายเหตุ: กรณีเฉพาะควรตรวจสอบกับผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีอีกครั้ง)

ภ.พ.36 กับ ภ.พ.30 และ ภ.ง.ด.54 ต่างกันอย่างไร

สามแบบนี้เป็นสิ่งที่คนทำบัญชีสับสนบ่อยที่สุด เพราะเกี่ยวข้องกับภาษีคล้าย ๆ กัน แต่ทำหน้าที่ต่างกัน

สามแบบนี้เป็นสิ่งที่คนทำบัญชีสับสนบ่อยที่สุด เพราะเกี่ยวข้องกับภาษีคล้าย ๆ กัน แต่ทำหน้าที่ต่างกัน

ภ.พ.36 กับ ภ.พ.30 ต่างกันตรงไหน

ภ.พ.30 คือการยื่น VAT จากการขายในประเทศตามปกติที่ทุกกิจการจด VAT ต้องทำทุกเดือน ส่วน ภ.พ.36 คือการนำส่ง VAT แทนผู้ขายต่างประเทศเฉพาะเดือนที่มีรายการ ทั้งสองแบบจึงไม่ใช่ตัวแทนกัน แต่ทำงานคู่กันในระบบภาษีมูลค่าเพิ่ม

ภ.พ.36 กับ ภ.ง.ด.54 ต่างกันตรงไหน

สองแบบนี้มักเกิดพร้อมกันเมื่อจ่ายเงินไปต่างประเทศ ทำให้สับสนกันบ่อย จุดต่างคือ ภ.พ.36 เป็นภาษีมูลค่าเพิ่มที่นำส่งแทน ส่วน ภ.ง.ด.54 เป็นภาษีหัก ณ ที่จ่ายกรณีจ่ายเงินได้บางประเภทไปต่างประเทศ องค์กรที่จ่ายค่าบริการต่างประเทศจึงอาจต้องยื่นทั้งสองแบบในคราวเดียว

ข้อดีของการยื่น ภ.พ.36 ให้ถูกต้อง

การยื่นให้ครบและตรงเวลาไม่ได้เป็นแค่การทำตามกฎหมาย แต่ยังมีประโยชน์ที่จับต้องได้กับองค์กร

ข้อแรกคือช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม ซึ่งเป็นต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ ข้อที่สองคือภาษีที่นำส่งไปสามารถนำมาใช้เป็นภาษีซื้อในเดือนถัดไปได้ตามเงื่อนไข ทำให้ไม่ใช่ต้นทุนที่สูญเปล่า และข้อที่สามคือทำให้ข้อมูลรายจ่ายต่างประเทศครบถ้วน ตรวจสอบย้อนหลังได้ และช่วยให้ปิดงบได้ตรงเวลามากขึ้น เพราะไม่มีรายการภาษีค้างที่ต้องตามแก้ตอนสิ้นงวด

วิธียื่นภ.พ.36 ให้ถูกต้องทีละขั้น

เมื่อรู้แล้วว่ารายการเข้าข่าย การยื่นจะไม่ยากถ้าทำตามลำดับ

ขั้นที่ 1 ตรวจว่ารายการเข้าข่ายต้องยื่นหรือไม่

เริ่มจากดูว่ารายการที่จ่ายไปต่างประเทศเป็นค่าสินค้าหรือบริการที่ถูกใช้ในไทยหรือไม่ และผู้ขายไม่ได้จดทะเบียน VAT ในไทย ถ้าใช่ก็เข้าข่ายต้องนำส่ง

ขั้นที่ 2 คำนวณภาษีจากยอดที่จ่าย

คำนวณภาษีมูลค่าเพิ่มในอัตรา 7% จากฐานภาษี ซึ่งก็คือมูลค่าของสินค้าหรือบริการที่จ่ายไป หากจ่ายเป็นสกุลเงินต่างประเทศ ต้องแปลงเป็นเงินบาทตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดก่อนคำนวณ

ขั้นที่ 3 กรอกแบบ ภ.พ.36 และนำส่งภายในกำหนด

กรอกแบบ ภ.พ.36 แล้วนำส่งภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่ายเงิน ซึ่งเร็วกว่ากำหนดของ ภ.พ.30 ที่เป็นวันที่ 15 ปัจจุบันสามารถยื่นผ่านช่องทางออนไลน์ได้ องค์กรที่อยากเห็นภาพการเตรียมข้อมูลให้พร้อมกับการยื่นภาษีในยุคดิจิทัลสามารถอ่านต่อได้เพื่อวางระบบให้รองรับ

ขั้นที่ 4 เก็บใบเสร็จ ภ.พ.36 ไว้เป็นหลักฐาน

เมื่อยื่นและชำระเงินแล้ว กรมสรรพากรจะออกใบเสร็จรับเงินให้ ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่ใช้ต่อในขั้นตอนของภาษีซื้อ จึงต้องจัดเก็บให้ครบและค้นย้อนหลังได้

ใบเสร็จ ภ.พ.36 ใช้ทำอะไรได้บ้าง และเคลมภาษีซื้อได้ไหม

หลายคนเข้าใจว่ายื่น ภ.พ.36 แล้วจบ แต่จริง ๆ ยังมีขั้นตอนต่อที่ทำให้ภาษีที่นำส่งไปไม่สูญเปล่า

เคลมภาษีซื้อได้ไหม

โดยหลักการ ภาษีมูลค่าเพิ่มที่นำส่งตามแบบ ภ.พ.36 สามารถนำไปใช้เป็นภาษีซื้อในการยื่น ภ.พ.30 ของเดือนถัดไปได้ ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด โดยใช้ใบเสร็จรับเงินที่กรมสรรพากรออกให้เป็นหลักฐาน จุดนี้เองที่ทำให้การยื่นให้ถูกต้องมีความหมายมากกว่าการทำตามหน้าที่

การบันทึกบัญชีรายการ ภ.พ.36

การบันทึกบัญชีต้องสะท้อนทั้งด้านค่าใช้จ่ายหรือสินทรัพย์ที่เกิดจากรายการต่างประเทศ และด้านภาษีที่นำส่งกับภาษีซื้อที่จะนำไปใช้ต่อ เพื่อให้ยอดในบัญชีตรงกับแบบที่ยื่นจริง การวางโครงบัญชีให้ดีตั้งแต่ต้นช่วยให้ขั้นตอนนี้ง่ายขึ้น อ่านเพิ่มได้ที่เรื่องผังบัญชีที่ช่วยจัดหมวดบัญชีให้บันทึกรายการภาษีได้ถูกต้อง

ถ้ายื่น ภ.พ.36 ล่าช้าจะเกิดอะไรขึ้น

การยื่นเลยกำหนดจะมีเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามที่กฎหมายกำหนด และในบางกรณียังกระทบสิทธิในการนำภาษีไปใช้เป็นภาษีซื้อ ทำให้ต้นทุนที่ควรเรียกคืนได้กลายเป็นภาระ

สำหรับองค์กรที่มีรายการต่างประเทศจำนวนมากในแต่ละเดือน การตกหล่นแม้เพียงไม่กี่รายการก็สะสมเป็นยอดที่มีนัยสำคัญได้ การมีระบบช่วยติดตามว่ารายการใดต้องยื่นและใกล้ถึงกำหนดเมื่อใด จึงช่วยลดความเสี่ยงตรงนี้ได้มาก

ระบบบัญชี ERP ช่วยจัดการ ภ.พ.36 และงาน VAT ขององค์กรอย่างไร

เมื่อรายการต่างประเทศมีมากและกระจายหลายแผนก การจัดการด้วยมือหรือด้วยไฟล์แยกกันเริ่มตามไม่ทันและเสี่ยงตกหล่น ระบบบัญชีที่รวมข้อมูลไว้ที่เดียวจึงช่วยให้ควบคุมงานภาษีได้เป็นระบบมากขึ้น ต่างจากโปรแกรมบัญชีทั่วไปที่มักจัดการงานภาษีแยกส่วน

จุดที่ HashMicro ช่วยองค์กรได้

HashMicro ออกแบบมาเพื่อรองรับงานภาษีไทยตั้งแต่ต้น โดยมีผังภาษีซื้อภาษีขายและภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ตั้งค่ามาให้ล่วงหน้า ช่วยให้บันทึกและตรวจรายการภาษีจากธุรกรรมจริงได้ พร้อมออกรายงานภาษีซื้อภาษีขายจากข้อมูลที่บันทึกไว้ ระบบยังรองรับการทำงานแ บบหลายบริษัทและหลายสาขา ซึ่งช่วยลดปัญหารายการต่างประเทศตกหล่นในองค์กรใหญ่ นอกจากนี้ยังมีผู้ช่วย AI อย่าง Hashy ที่ช่วยค้นและสรุปรายการ รวมถึงเตือนเมื่อพบสิ่งผิดปกติ ซึ่งเป็นความสามารถที่โปรแกรมบัญชีทั่วไปยังไม่มี ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ระบบบัญชีของ HashMicroหรืออ่านรีวิวระบบบัญชีของ HashMicroเพื่อดูภาพความสามารถโดยรวม

บทสรุป

ภ.พ.36 คือภาษีมูลค่าเพิ่มที่ผู้จ่ายเงินในไทยมีหน้าที่นำส่งแทนผู้ขายต่างประเทศ องค์กรที่มีรายจ่ายข้ามประเทศเป็นประจำจึงควรเช็กให้ชัดว่าตัวเองเข้าข่ายหรือไม่ ยื่นให้ตรงเวลาภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป และบันทึกบัญชีให้ครบเพื่อใช้สิทธิภาษีซื้อในเดือนถัดไป

เมื่อรายการต่างประเทศมากขึ้น การมีระบบที่ช่วยรวมข้อมูลและคุมกำหนดยื่นจะช่วยให้งานภาษีแม่นและเบาลง หากอยากเห็นว่าระบบช่วยจัดการงาน VAT และเอกสารภาษีขององค์กรคุณได้จริงแค่ไหน สามารถขอเดโมฟรีกับทีม HashMicroเพื่อดูการทำงานกับข้อมูลจริงของธุรกิจได้เลย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)