Lead Time คืออะไร? ความหมาย วิธีคำนวณ และผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ

เวลาตรวจสอบและแก้ไขเมื่อวัตถุดิบมาถึงล่าช้า การผลิตย่อมเริ่มไม่ทันตามแผน และเมื่อการผลิตล่าช้า คลังสินค้ากับฝ่ายจัดส่งก็ไม่สามารถส่งมอบสินค้าให้ลูกค้าได้ตามกำหนด ปัญหาเหล่านี้อาจเกิดขึ้นคนละช่วงของการทำงาน แต่ล้วนเชื่อมโยงกับสิ่งที่เรียกว่า “Lead Time”
สำหรับผู้ที่ค้นหาว่า “leadtime คืออะไร” คำตอบอย่างง่ายคือ ระยะเวลาตั้งแต่กระบวนการหนึ่งเริ่มต้นจนเสร็จสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม การนำตัวเลขนี้ไปใช้วางแผนได้อย่างถูกต้อง ธุรกิจต้องกำหนดให้ชัดว่าเริ่มนับจากจุดใด สิ้นสุดเมื่อใด และระหว่างทางมีขั้นตอนใดสร้างความล่าช้าบ้าง
บทความนี้จะอธิบายความหมาย ประเภท องค์ประกอบ สูตรคำนวณ และแนวทางลด Lead Time โดยเชื่อมโยงกับบริบทของธุรกิจในประเทศไทย ทั้งด้านการจัดซื้อ การผลิต คลังสินค้า และการขนส่ง

Lead Time คืออะไร และเริ่มนับตั้งแต่เมื่อใด?

Lead Time หรือ “ระยะเวลานำ” หมายถึงช่วงเวลาที่ต้องใช้ในการดำเนินกระบวนการหนึ่งหรือชุดของกระบวนการตั้งแต่ต้นจนจบ โดยอาจรวมเวลาเตรียมคำสั่ง เวลารอ เวลาดำเนินงาน การเคลื่อนย้าย การขนส่ง และการตรวจรับสินค้า ตามนิยามใน พจนานุกรมซัพพลายเชนของ ASCM

ตัวอย่างเช่น ฝ่ายจัดซื้ออาจเริ่มนับตั้งแต่รับความต้องการซื้อจนตรวจรับสินค้า ขณะที่ฝ่ายขายอาจเริ่มนับตั้งแต่ลูกค้ายืนยันคำสั่งซื้อจนส่งมอบสินค้าเรียบร้อย ดังนั้น Lead Time จึงไม่ได้หมายถึงระยะเวลาผลิตหรือขนส่งเพียงอย่างเดียว

สิ่งสำคัญคือทุกฝ่ายต้องตกลงจุดเริ่มต้น จุดสิ้นสุด และหน่วยเวลาที่ใช้ร่วมกัน เช่น วันทำการหรือวันตามปฏิทิน มิฉะนั้น ตัวเลขจากแต่ละฝ่ายอาจดูเหมือนเปรียบเทียบกันได้ ทั้งที่วัดคนละขอบเขต

ตัวอย่างเช่น หากระบุเพียงว่า “ซัพพลายเออร์ใช้เวลาส่งสินค้า 7 วัน” แต่ไม่ชัดเจนว่าเริ่มนับจากวันที่ออกใบสั่งซื้อ วันที่ผู้ขายยืนยันคำสั่งซื้อ หรือวันที่สินค้าออกจากโรงงาน ข้อมูลดังกล่าวอาจทำให้วางแผนรับสินค้าและกำหนดจุดสั่งซื้อผิดพลาดได้

ทำไมการบริหาร Lead Time จึงสำคัญต่อธุรกิจไทย?

Lead Time ส่งผลโดยตรงต่อการวางแผนจัดซื้อ การผลิต สินค้าคงคลัง การขนส่ง และวันที่สัญญาว่าจะส่งมอบให้ลูกค้า หากธุรกิจทราบว่าแต่ละขั้นตอนใช้เวลานานเท่าใด ก็สามารถเตรียมวัตถุดิบ กำลังการผลิต และทรัพยากรได้สอดคล้องกับความต้องการมากขึ้น

สำหรับธุรกิจในประเทศไทย ระยะเวลาจริงอาจได้รับผลกระทบจากการนำเข้าวัตถุดิบ พิธีการศุลกากร การขนส่งข้ามจังหวัด สภาพการจราจร วันหยุดยาว และความพร้อมของซัพพลายเออร์ หากไม่ได้เผื่อปัจจัยเหล่านี้อย่างเหมาะสม อาจเกิดวัตถุดิบขาด การผลิตหยุดชะงัก หรือการส่งมอบล่าช้า

ในทางกลับกัน การกำหนด Lead Time ยาวเกินจริงอาจทำให้ธุรกิจสั่งสินค้าล่วงหน้ามากเกินไป เก็บสต็อกสูง และมีเงินทุนจมอยู่กับสินค้า เป้าหมายจึงไม่ใช่ทำให้ Lead Time สั้นที่สุดเสมอไป แต่ต้องทำให้เหมาะสม สม่ำเสมอ และคาดการณ์ได้

ในทางกลับกัน การกำหนด Lead Time ยาวเกินจริงอาจทำให้ธุรกิจสั่งสินค้าล่วงหน้ามากเกินไป เก็บสต็อกสูง และมีเงินทุนจมอยู่กับสินค้า เป้าหมายจึงไม่ใช่ทำให้ Lead Time สั้นที่สุดเสมอไป แต่ต้องทำให้เหมาะสม สม่ำเสมอ และคาดการณ์ได้

Lead Time มีประเภทใดบ้างในกระบวนการธุรกิจ?

องค์กรหนึ่งอาจมี Lead Time หลายประเภทเกิดขึ้นพร้อมกัน การแยกวัดตามกระบวนการช่วยให้เห็นว่าความล่าช้าเริ่มจากการจัดซื้อ การผลิต งานคลัง หรือการขนส่ง

ระยะเวลานำด้านการจัดซื้อ

ระยะเวลานำในการจัดซื้อ

เริ่มตั้งแต่เกิดความต้องการสินค้า ไปจนถึงวันที่องค์กรได้รับและตรวจรับสินค้าจากซัพพลายเออร์ กระบวนการนี้อาจประกอบด้วยการสร้างใบขอซื้อ การอนุมัติ การขอใบเสนอราคา การคัดเลือกผู้ขาย การออกใบสั่งซื้อ การเตรียมสินค้าของผู้ขาย การขนส่ง และการตรวจรับ
สำหรับวัตถุดิบนำเข้า อาจต้องรวมเวลาสำหรับการจองขนส่งระหว่างประเทศ พิธีการศุลกากร และการขนส่งจากท่าเรือมายังคลังสินค้าด้วย

ระยะเวลานำในการจัดซื้อเริ่มตั้งแต่เกิดความต้องการสินค้า ไปจนถึงวันที่องค์กรได้รับและตรวจรับสินค้าจากซัพพลายเออร์ กระบวนการนี้อาจประกอบด้วยการสร้างใบขอซื้อ การอนุมัติ การขอใบเสนอราคา การคัดเลือกผู้ขาย การออกใบสั่งซื้อ การเตรียมสินค้าของผู้ขาย การขนส่ง และการตรวจรับ
สำหรับวัตถุดิบนำเข้า อาจต้องรวมเวลาสำหรับการจองขนส่งระหว่างประเทศ พิธีการศุลกากร และการขนส่งจากท่าเรือมายังคลังสินค้าด้วย

ระยะเวลานำในการผลิต

ระยะเวลานำในการผลิต

เริ่มตั้งแต่ปล่อยคำสั่งผลิตจนสินค้าผลิตเสร็จและพร้อมส่งต่อ กระบวนการนี้อาจรวมการเตรียมวัตถุดิบ ตั้งค่าเครื่องจักร ผลิตจริง รอระหว่างสถานีงาน ตรวจสอบคุณภาพ แก้ไขชิ้นงาน และบรรจุสินค้า
หากโรงงานวัดเฉพาะเวลาที่เครื่องจักรทำงาน อาจไม่เห็นเวลารอคิวและงานแก้ไข ซึ่งมักทำให้ระยะเวลารวมยาวกว่าที่วางแผนไว้

ระยะเวลานำของคำสั่งซื้อจากลูกค้า

ระยะเวลานำของคำสั่งซื้อจากลูกค้า

ระยะเวลานำของคำสั่งซื้อเริ่มตั้งแต่ลูกค้ายืนยันคำสั่งซื้อจนได้รับสินค้า อาจรวมการตรวจสอบเครดิต การจัดสรรสต็อก การผลิต การหยิบและบรรจุ การเตรียมเอกสาร และการขนส่ง
Lead Time ประเภทนี้เป็นระยะเวลาที่ลูกค้ารับรู้โดยตรง หากกำหนดส่งมอบไม่สอดคล้องกับความสามารถจริง ความเชื่อมั่นของลูกค้าอาจลดลง

ระยะเวลานำในการขนส่ง

ระยะเวลานำในการขนส่ง

ระยะเวลานำในการขนส่งครอบคลุมช่วงตั้งแต่สินค้าพร้อมส่งหรือถูกส่งมอบให้ผู้ขนส่งจนถึงปลายทาง ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจรวมการรอรถ การรวมสินค้า เส้นทาง ระยะทาง จุดพักสินค้า และเอกสารส่งมอบ
การแยกวัดช่วงนี้ช่วยให้ทราบว่าความล่าช้าเกิดก่อนสินค้าออกจากคลังหรือเกิดขึ้นระหว่างการเดินทาง

ระยะเวลานำในการขนส่งครอบคลุมช่วงตั้งแต่สินค้าพร้อมส่งหรือถูกส่งมอบให้ผู้ขนส่งจนถึงปลายทาง ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจรวมการรอรถ การรวมสินค้า เส้นทาง ระยะทาง จุดพักสินค้า และเอกสารส่งมอบ
การแยกวัดช่วงนี้ช่วยให้ทราบว่าความล่าช้าเกิดก่อนสินค้าออกจากคลังหรือเกิดขึ้นระหว่างการเดินทาง

ระยะเวลานำในการขนส่งครอบคลุมช่วงตั้งแต่สินค้าพร้อมส่งหรือถูกส่งมอบให้ผู้ขนส่งจนถึงปลายทาง ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจรวมการรอรถ การรวมสินค้า เส้นทาง ระยะทาง จุดพักสินค้า และเอกสารส่งมอบ
การแยกวัดช่วงนี้ช่วยให้ทราบว่าความล่าช้าเกิดก่อนสินค้าออกจากคลังหรือเกิดขึ้นระหว่างการเดินทาง

ระยะเวลานำรวมตลอดซัพพลายเชน

Lead Time รวมแสดงเวลาตั้งแต่เริ่มจัดหาวัตถุดิบ ผ่านการผลิตและจัดเก็บ จนถึงการส่งมอบให้ลูกค้า ช่วยให้องค์กรเห็นว่าต้องเริ่มเตรียมการล่วงหน้านานเพียงใด
อย่างไรก็ตาม หากบางกิจกรรมดำเนินพร้อมกัน ไม่ควรนำเวลาทุกขั้นตอนมาบวกตรง ๆ เพราะอาจนับเวลาซ้ำ ควรพิจารณาลำดับงานและเส้นทางที่ใช้เวลานานที่สุดร่วมด้วย

องค์ประกอบใดบ้างที่รวมอยู่ใน Lead Time?

Lead Time ประกอบด้วยทั้งเวลาที่เกิดการทำงานจริงและเวลาที่งานหยุดรอ การแยกสองส่วนนี้ออกจากกันจะช่วยให้ธุรกิจเห็นว่าการลดเวลาควรเริ่มจากจุดใด 

เวลาก่อนเริ่มกระบวนการ

เวลาก่อนเริ่มกระบวนการ

ครอบคลุมการรับคำขอ ตรวจสอบข้อมูล ขออนุมัติ เตรียมเอกสาร และจัดลำดับงาน แม้สินค้ายังไม่ถูกผลิตหรือขนส่ง แต่ช่วงเวลานี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของ Lead Time

เวลาดำเนินงานจริง

เป็นเวลาที่ใช้ทำกิจกรรมหลัก เช่น ผลิตสินค้า หยิบสินค้า ตรวจนับ หรือบรรจุหีบห่อ เวลาส่วนนี้มักตรวจสอบได้จากบันทึกการทำงาน เครื่องจักร หรือระบบติดตามธุรกรรม

เวลารอและเวลาในคิว
เวลารอเกิดขึ้นเมื่องานยังเข้าสู่ขั้นตอนถัดไปไม่ได้ เช่น รอวัตถุดิบ รอเครื่องจักร รอพนักงาน รออนุมัติ หรือรอการส่งต่องานระหว่างแผนก
ในหลายกรณี การลดเวลารอให้ผลมากกว่าการเร่งเครื่องจักร เพราะตัวงานอาจใช้เวลาไม่นาน แต่ติดค้างอยู่ในคิวเป็นเวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวัน

เวลาตรวจสอบและแก้ไข
การตรวจสอบคุณภาพ การแก้ไขงานเสีย การผลิตใหม่ และการส่งงานกลับไปยังขั้นตอนก่อนหน้า ล้วนเพิ่ม Lead Time จึงควรบันทึกเวลาเหล่านี้แยกจากเวลาผลิตปกติ

เวลาตรวจสอบและแก้ไข
การตรวจสอบคุณภาพ การแก้ไขงานเสีย การผลิตใหม่ และการส่งงานกลับไปยังขั้นตอนก่อนหน้า ล้วนเพิ่ม Lead Time จึงควรบันทึกเวลาเหล่านี้แยกจากเวลาผลิตปกติ

เวลาตรวจสอบและแก้ไข

การตรวจสอบคุณภาพ การแก้ไขงานเสีย การผลิตใหม่ และการส่งงานกลับไปยังขั้นตอนก่อนหน้า ล้วนเพิ่ม Lead Time จึงควรบันทึกเวลาเหล่านี้แยกจากเวลาผลิตปกติ

เวลาเคลื่อนย้าย จัดเก็บ และขนส่ง

หลังผลิตหรือรับสินค้าเสร็จ สินค้าอาจต้องรอจัดเก็บ รวมคำสั่งซื้อ จองรถ หรือจัดทำเอกสารก่อนส่งมอบ เวลาที่สินค้าอยู่ในคลังและระหว่างเดินทางจึงต้องรวมอยู่ในขอบเขตที่กำหนดด้วย

วิธีคำนวณ Lead Time พร้อมตัวอย่าง

เวลารอเกิดขึ้นเมื่องานยังเข้าสู่ขั้นตอนถัดไปไม่ได้ เช่น รอวัตถุดิบ รอเครื่องจักร รอพนักงาน รออนุมัติ หรือรอการส่งต่องานระหว่างแผนก
ในหลายกรณี การลดเวลารอให้ผลมากกว่าการเร่งเครื่องจักร เพราะตัวงานอาจใช้เวลาไม่นาน แต่ติดค้างอยู่ในคิวเป็นเวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวัน

Lead Time รวมแสดงเวลาตั้งแต่เริ่มจัดหาวัตถุดิบ ผ่านการผลิตและจัดเก็บ จนถึงการส่งมอบให้ลูกค้า ช่วยให้องค์กรเห็นว่าต้องเริ่มเตรียมการล่วงหน้านานเพียงใด
อย่างไรก็ตาม หากบางกิจกรรมดำเนินพร้อมกัน ไม่ควรนำเวลาทุกขั้นตอนมาบวกตรง ๆ เพราะอาจนับเวลาซ้ำ ควรพิจารณาลำดับงานและเส้นทางที่ใช้เวลานานที่สุดร่วมด้วย

Lead Time รวมแสดงเวลาตั้งแต่เริ่มจัดหาวัตถุดิบ ผ่านการผลิตและจัดเก็บ จนถึงการส่งมอบให้ลูกค้า ช่วยให้องค์กรเห็นว่าต้องเริ่มเตรียมการล่วงหน้านานเพียงใด
อย่างไรก็ตาม หากบางกิจกรรมดำเนินพร้อมกัน ไม่ควรนำเวลาทุกขั้นตอนมาบวกตรง ๆ เพราะอาจนับเวลาซ้ำ ควรพิจารณาลำดับงานและเส้นทางที่ใช้เวลานานที่สุดร่วมด้วย

ระยะเวลานำในการผลิตเริ่มตั้งแต่ปล่อยคำสั่งผลิตจนสินค้าผลิตเสร็จและพร้อมส่งต่อ กระบวนการนี้อาจรวมการเตรียมวัตถุดิบ ตั้งค่าเครื่องจักร ผลิตจริง รอระหว่างสถานีงาน ตรวจสอบคุณภาพ แก้ไขชิ้นงาน และบรรจุสินค้า
หากโรงงานวัดเฉพาะเวลาที่เครื่องจักรทำงาน อาจไม่เห็นเวลารอคิวและงานแก้ไข ซึ่งมักทำให้ระยะเวลารวมยาวกว่าที่วางแผนไว้